Twoim głównym aktywem jesteś Ty sam — jak wycenić i zwiększyć własną wartość

Główna teza

Zastanawiając się nad tym, co jest naszym najważniejszym aktywem, większość ludzi wskazuje na nieruchomości, biznes, dzieci czy rodziców. Tymczasem w zdecydowanej większości przypadków najważniejszym aktywem człowieka jest on sam — jego zdolność do zarabiania pieniędzy i tworzenia wartości dla innych.

Od momentu narodzin człowiek nie posiada niczego — pierwszym „majątkiem" jest dziecięce łóżeczko czy wózek.
Już w pierwszych latach życia (mniej więcej do 4–5 roku) kształtują się podstawowe zdolności, które w przyszłości pomagają (albo nie) być bogatszym, zdrowszym i szczęśliwszym. Dlatego rola rodziców w tym okresie jest kluczowa.

Jak policzyć wartość człowieka

Choć nie jesteśmy niewolnikami i nie można nas kupić ani sprzedać, nasza zdolność zarabiania poddaje się wycenie. Proponowana prosta formuła:

miesięczny zarobek × 12 miesięcy × 20 lat

Przy zarobku 1 000 dolarów miesięcznie wartość człowieka wynosi 240 000 dolarów.
To wyliczenie uśrednione — realnie można pracować krócej lub dłużej, mieć okresy przestoju albo intensywnej pracy.
W Ukrainie średnia pensja jest niższa niż 1 000 dolarów, więc i średnia „wartość" mieszkańca jest niższa. Mimo to nawet przeciętnie zarabiający człowiek jest zwykle wart więcej niż nieruchomość, w której mieszka.
Biznes to mechanizm skalowania własnej wartości poprzez przyciąganie wartości tworzonej przez innych ludzi — nie w sensie marksistowskiego wyzysku, lecz umiejętności multiplikacji.

Czynniki wpływające na Twoją wartość

1. Wiek

Osoba młoda (np. 25 lat) ma przed sobą potencjalnie nawet 60 lat pracy — jej wartość jest wielokrotnie wyższa.
Współczesna młodzież jest warta więcej niż jej rówieśnicy sprzed stu lat, ponieważ postęp medycyny wydłużył życie i obniżył ryzyko śmierci z powodu zwykłego zapalenia płuc.
W podeszłym wieku wartość dąży do zera, chyba że człowiek pozostaje aktywny.
Ideał: człowiek, który w ogóle nie myśli o emeryturze — żyje tak, jak pracuje, i pracuje tak, jak żyje, nie potrafiąc oddzielić jednego od drugiego.
W starszym wieku głównym źródłem wartości staje się przekazywanie wiedzy — nauczanie młodszych. Ludzie, którzy to robią, żyją zwykle dłużej i pełniej niż ci, którzy zamykają się w sobie, wędkują i czytają książki wyłącznie dla siebie.
Wniosek: warto rozwijać umiejętność dzielenia się wiedzą — sprzyja to także zdrowiu psychicznemu i umysłowemu.

2. Kraj, w którym żyjesz i zarabiasz

W państwie autokratycznym, przypominającym „obóz koncentracyjny", wartość człowieka jest jak wartość niewolnika — bardzo niska.
W wolnym społeczeństwie ludzie mają więcej możliwości, szybciej się rozwijają, łatwiej zmieniają zawód i wzbogacają nowe zajęcie doświadczeniem z poprzedniego.
Dlatego wartość człowieka w USA jest wyższa niż w Zimbabwe.
Wojna Rosji przeciwko Ukrainie — bomby, drony Shahed i szereg innych nieszczęść — obniża wartość Ukraińców. Wielu z nich emigruje, „głosując nogami" za zachowaniem i zwiększeniem swojej wartości. Czy to dobrze, czy źle — oceni dopiero przyszłość, ale to obiektywna rzeczywistość.

3. Stabilność pracy

Jeśli raz jest gęsto, a raz pusto — dziś złote góry, jutro dokładasz z własnej kieszeni — wartość takiego aktywa jest niska.
Za stabilność zwykle się dopłaca. To kolejny powód przewagi USA: stabilniejsze wsparcie państwa i stabilniejsze reguły gry.
W krajach młodych, o nieukształtowanych elitach politycznych i niedojrzałej gospodarce, wszystko jest niestabilne — a wartość ludzi odpowiednio niższa.

4. Zdrowie fizyczne i psychiczne

Zdrowie to również aktyw.
W społeczeństwie promującym zdrowy tryb życia i sprawiedliwe relacje społeczne wartość ludzi jest wyższa niż tam, gdzie „człowiek człowiekowi wilkiem" i gdzie w każdej chwili można zostać okradzionym, okaleczonym czy zabitym.
Im więcej wokół nas zdrowych psychicznie i fizycznie ludzi, tym bogatsze jest społeczeństwo i tym wyższa wartość każdej jednostki.

5. Perspektywy wzrostu wynagrodzenia

Częsty scenariusz: ktoś nienawidzi swojej pracy, zarabia mało i chce „zarobić na inwestycjach i spekulacjach", by rzucić etat.
To błędna strategia — jeśli robisz coś, czego nienawidzisz, nie osiągniesz w tym sukcesu.
Rekomendacja: najpierw zmień pracę. Znajdź zajęcie, które lubisz, w którym szybciej się rozwiniesz i zdobędziesz wysokie kwalifikacje — to naturalnie podniesie Twoje dochody.
Praca w nielubianym miejscu w dzień i spekulowanie wieczorem najprawdopodobniej skończy się stratą pieniędzy i zdrowia. Po 10, 20 czy 30 latach zostanie tylko pytanie: „czym ja się w ogóle zajmowałem?".

Lifehack: szukaj pracy z premiami

Warto wybierać miejsca, gdzie oprócz pensji można otrzymywać bonusy.
Pensja powinna zapewniać normalny poziom życia, ale pracownik musi mieć bezpośredni interes w zarabianiu więcej.
Powstaje wtedy układ win-win-win: im lepiej obsługujemy klientów, tym więcej zarabia firma i tym więcej zarabiają pracownicy.
Nie ma konfliktu interesów, nie trzeba oszukiwać klientów, by wyciągnąć od nich pieniądze — wystarczy przynosić realną korzyść.
Zdrowy biznes to taki, w którym zarabiają jednocześnie pracownicy, firma i klienci. Jeśli któraś ze stron dostaje za mało, sytuacja jest niestabilna i prędzej czy później „wybuchnie".

Efekt skali: co daje inwestycja w siebie

Przy pensji 5 000 dolarów miesięcznie i 40 latach pracy:

5 000 × 12 = 60 000 rocznie → × 40 lat = 2 400 000 dolarów

Tej wartości praktycznie nie da się odebrać — można kogoś zabić lub okaleczyć, ale nie „skonfiskować" jego kompetencji.
Część swojej wartości można przekazać spadkobiercom: przez dzieła sztuki, książki, produkty edukacyjne, a w przyszłości być może przez cyfrowy awatar zachowujący fragment naszej osobowości i wiedzy.

Podsumowanie i wnioski

Zacznij inwestowanie od siebie — jesteś swoim głównym, nieodłącznym aktywem.
Rozwijaj zdrowie fizyczne i psychiczne, umiejętności i kompetencje.
Wybieraj środowisko (kraj, firmę) sprzyjające wzrostowi Twojej wartości.
Nie uciekaj w spekulacje przed nielubianą pracą — najpierw zmień pracę.
Ucz się przekazywać wiedzę innym — to źródło wartości aż do późnej starości.
Nikt nie powiedział, że masz zarabiać tylko przez 20 lat — możesz robić to do bardzo późnego wieku.

Wszystko, co zrobiłeś do tej pory — od nieświadomego dzieciństwa — zbudowało fundament Twojej wiedzy i umiejętności. Ale dalszy rozwój jest wyłącznie w Twoich rękach. Jeśli nie cenisz samego siebie, a bardziej liczysz na znajomości, otoczenie czy rodziców — najprostsza droga do podniesienia samooceny to po prostu zacząć zarabiać więcej.