Aktywna długowieczność: nietolerancje pokarmowe, ewolucja instynktu żywieniowego i odwracanie miażdżycy

Wprowadzenie

Gościem rozmowy jest Jakow Immanuel Marszak — lekarz, biofizyk, specjalista od rehabilitacji osób uzależnionych oraz twórca marki zdrowej żywności. Tematem jest aktywna długowieczność: produkty, które ją wspierają, oraz te, które skracają życie i wywołują w organizmie przewlekłe stany zapalne.

Rozmowę otwiera uderzająca zapowiedź: starszy biofizyk wraz z zaprzyjaźnionym lekarzem przebadał cały swój układ tętniczy, zapisując długość, szerokość i głębokość każdej blaszki miażdżycowej, po czym przez rok jadł codziennie jeden specjalny „cukierek”. Po roku, na tym samym urządzeniu, nie znaleziono u niego ani jednej blaszki miażdżycowej. Historia ta — omówiona szczegółowo w dalszej części — pokazuje główną tezę rozmowy: istnieje żywienie, które nie tylko hamuje proces miażdżycowy, ale potrafi wręcz oczyścić tętnice.

Nietolerancje pokarmowe — jak sprawdzić, co nam służy

Istota problemu

Ludzie różnią się reakcją na te same pokarmy. Nietolerancja pokarmowa polega na tym, że regularne spożywanie produktu wywołującego choćby niewielki stan zapalny stopniowo rozregulowuje:

układ pokarmowy,
układ hormonalny (endokrynny),
układ nerwowy.

Eksperyment z chlebem i tętnem

Marszak opisuje doświadczenie przeprowadzone na grupie dziesięciu studentów:

Każdy zmierzył sobie tętno spoczynkowe i je zapisał.
Wszyscy zjedli po dwie kromki zwykłego, krojonego białego chleba.
Po 15 minutach ponownie zmierzono puls.
Wynik: u pięciu osób tętno zwolniło, u pozostałych przyspieszyło.

Interpretacja wyniku

Zwolnienie tętna o 5–10 uderzeń na minutę to reakcja prawidłowa. Odpowiada za nią nerw błędny (X nerw czaszkowy, nervus vagus), który po rozpoczęciu posiłku uruchamia tzw. fazę wagalną trawienia (trwa około pół godziny), aktywuje przewód pokarmowy i jednocześnie spowalnia pracę serca.
Brak zmiany tętna lub jego przyspieszenie oznacza wydzielenie mediatorów zapalnych (np. histaminy, która przyspiesza akcję serca) — czyli produkt wywołuje reakcję zapalną i prawdopodobnie nie jest tolerowany.

Praktyczna metoda samodzielnego testu

Zmierzyć tętno w spoczynku, przed posiłkiem.
Zjeść pojedynczy, wyizolowany produkt (nie kanapkę — lepiej sam kawałek białego chleba).
Zmierzyć tętno 10–15 minut po rozpoczęciu jedzenia.
Zapisać wyniki w zeszycie i na tej podstawie eliminować produkty źle tolerowane.

Prowadzący zachęca widzów, by wykonali test na sobie i podzielili się wynikami (tętno przed, po i nazwa produktu) w komentarzach.

Pszenica, lektyny i ryzyko zdrowotne

Dwa szkodliwe białka pszenicy

Ziarno pszenicy zawiera dwa rodzaje lektyn wywołujących zaburzenia trawienne:

Gluten — powszechnie znany;
Aglutynina zarodka pszenicy (WGA) — mniej znana, ale prawdopodobnie jeszcze bardziej szkodliwa; może sprzyjać m.in. cukrzycy typu 1.

Dlaczego biała mąka nie jest przypadkiem

Przez 12 000 lat spożywania pszenicy ludzie nauczyli się produkować droższy, oczyszczony chleb — oddzielając otręby i zarodek, a spożywając głównie skrobię. Skrobia zawiera gluten, ale jest pozbawiona aglutyniny zarodka.

Dzisiejsza moda na produkty pełnoziarniste i otręby jest więc, zdaniem gościa, dla wielu osób szkodliwa.
Zastrzeżenie: biały chleb też bywa źle tolerowany — u połowy badanych studentów wywołał reakcję zapalną.
Zasadniczo wszystkie produkty pszenne należy traktować jako potencjalnie ryzykowne.

Rośliny jednoliścienne kontra dwuliścienne

Przed rewolucją neolityczną ludzie jedli głównie nasiona roślin dwuliściennych.
Po przejściu na rolnictwo dieta oparła się na jednoliściennych — zbożach oraz liliowatych (cebula, czosnek).
Rośliny bronią się przed zjadaniem, wytwarzając lepkie białka — lektyny, utrudniające trawienie. Powstały pierwotnie jako obrona przed owadami (pierwoustymi), ale okazały się groźne także dla wtóroustych, do których należy człowiek.
12 000 lat to za mało, by organizm ludzki przystosował się do tych nowych lektyn — stąd np. wzdęcia po cebuli i czosnku u wielu osób.

Co jedli ludzie przed rolnictwem

Badania Gordona Hillmana

Paleobotanik Gordon Hillman badał resztki pokarmowe z osad neolitycznych i zrekonstruował dietę ludzi z tzw. Żyznego Półksiężyca (Kapadocja, wschodnia Turcja, północna Syria), zamieszkiwanego przez koczownicze plemiona kultury natufijskiej.

Struktura ich diety:

10% — ryby i mięso (myślistwo, padlina, rybołówstwo);
90% — nasiona, spożywane na surowo, bez obróbki termicznej; około 200 gatunków w kolekcji Hillmana, z których większość dziś w ogóle nie jest jedzona.

Kluczowa cecha: były to nasiona oleiste — magazynujące energię nie w skrobi, lecz w lipidach o bardzo zróżnicowanym składzie.

Ogórecznik i kwas gamma-linolenowy

Hillman odkrył m.in. w jaskini w górach nad Morzem Martwym skalną nieckę wypełnioną na pół metra nasionami ogórecznika (Borago officinalis) — dowód na masowe gromadzenie zapasów.

Ogórecznik zawiera kwas gamma-linolenowy (GLA) — trójnienasycony kwas tłuszczowy z rodziny omega-6.
GLA jest prekursorem prostaglandyn pierwszego szeregu, krótko żyjących cząsteczek regulatorowych o działaniu przeciwzapalnym i przeciwzakrzepowym (hamują sklejanie się elementów morfotycznych krwi).
Podziały na „omega-6” i „omega-3” gość uznaje za uproszczone i nieprecyzyjne etykiety.

Skutki utraty tej równowagi

Wraz ze zmianą diety równowaga między procesami prozapalnymi i przeciwzapalnymi została zaburzona. Same reakcje zapalne bywają groźniejsze niż wywołujące je infekcje — analogicznie do COVID-19, gdzie ludzie umierali najczęściej nie od samego wirusa, lecz od reakcji organizmu: powstawania zakrzepów w naczyniach płucnych blokujących wymianę gazową.

Praktyczna wskazówka: warto stosować olej z ogórecznika, zwracając uwagę na zawartość kwasu gamma-linolenowego w danym ekstrakcie.

Göbekli Tepe i przyczyny rewolucji neolitycznej

Świat sprzed rolnictwa

Plemiona koczownicze miały własne terytoria, których broniły; żywności wystarczało, a rozmnażały się umiarkowanie. Siergiej Kapica wyliczył kiedyś, ilu ludzi mogłaby wyżywić Ziemia, gdyby nie doszło do rewolucji neolitycznej — gdyby człowiek nadal brał od natury, zamiast wytwarzać żywność (w duchu przeciwnym do hasła Miczurina: „nie możemy czekać na łaski od natury”).

Teza gościa: ludzie przeszli na dietę zbożową nie z dobrego życia, lecz z konieczności — bo wyjedli dostępne zasoby.

Świątynia sprzed 12 000 lat

W okolicach miasta Urfa (Şanlıurfa, biblijne Ur Chaldejskie — miejsce narodzin Abrahama, jaskini cierpiącego Hioba, w pobliżu grobu proroka Eliasza) około 30 lat temu odkryto wzgórze zwane po turecku Göbekli Tepe („pękaty pagórek”).
Archeolodzy odsłonili tam ogromny kompleks świątynny, większy niż wszystko, co dotąd znaleziono z epoki prehistorycznej, zbudowany z olbrzymich, ociosanych kamiennych płyt (dziś cel wycieczek turystycznych).
Ludzie zbierali się tam wspólnie i budowali go przez około tysiąc lat — co, według gościa, wymusiło osiadły tryb życia i produkcję żywności.

Instynkty jako mechanizm sterujący zachowaniem

Instynkt religijny i hierarchia

Człowiek dysponuje wieloma, często wzajemnie sprzecznymi instynktami — charakter człowieka to indywidualny zestaw instynktów aktywnych. Jednym z nich jest potężny instynkt religijny, instynkt czczenia istoty najwyższej, który tłumaczy tysiącletni wysiłek budowniczych Göbekli Tepe.

Wywodzi się on z natury społecznej człowieka: społeczności ludzkie są hierarchicznie uporządkowane — niżsi rangą instynktownie służą wyższym, wyżsi opiekują się niższymi, a wszyscy skłaniają się przed hierarchą (stąd powiedzenie, że w obecności osoby królewskiej każdy czuje się inaczej niż zwykle). Ponad tym istnieje koncepcja superhierarchy — i nie jest to cecha wyłącznie ludzka, lecz również tych naczelnych, które przeszły podobną drogę ewolucyjną.

Krowy, byki i geneza kultu

Gdy przodkowie człowieka zeszli z koron drzew na ziemię, okazali się powolni, niezgrabni na dwóch nogach i słabi wobec drapieżników — polowały na nich m.in. lamparty, zdolne wytępić całą populację.

Człowiek okazał się jednak przebiegły i wybrał sobie obrońcę: duże zwierzęta rogate, które same potrafiły bronić się przed wielkimi kotami.
Stado ustawiało się w krąg: młode i samice w środku, samce rogami na zewnątrz po obwodzie. Lamparty, lwy i tygrysy nie mogły nic zrobić — groziło im nadzianie na rogi i stratowanie.
Ludzie przetrwali, żyjąc razem z takim stadem, dosłownie chowając się „pod cielskami krów”.
Stąd, zdaniem gościa, do dziś utrzymuje się kult krowy i byka — w Indiach, Hiszpanii i Portugalii.

Nicień Caenorhabditis elegans jako model

Aby pokazać, jak stara jest ta maszyneria, gość opisuje robaka C. elegans:

długość ok. 1 mm, nieco ponad 1000 komórek, w tym 300 komórek nerwowych;
zaledwie kilka neuronów dopaminergicznych wystarcza do sterowania jego zachowaniem;
pełzanie w stronę zapachu gnijącej materii organicznej (pokarm), w stronę feromonów płciowych oraz wybór komfortowej temperatury otoczenia.

Wniosek: dopaminergiczny system regulacji samopoczucia jest niezwykle stary — powstał jeszcze przed rozdzieleniem się pierwoustych (robaki) i wtóroustych (ludzie).

Uniwersalny schemat działania instynktu

Niespełnienie zapisanego w instynkcie planu działania powoduje narastanie cierpienia / dyskomfortu.
Zwierzę podejmuje odpowiednie działanie i zdobywa tzw. releaser (bodziec wyzwalający).
Cierpienie natychmiast ustępuje, a organizm otrzymuje nagrodę.

Przykład współczesny: apetyt → bieg do lodówki → jedzenie → uczucie nagrody.

Jak zmienił się instynkt żywieniowy człowieka

Mechanizm dawny — łagodny głód

Przed rewolucją rolniczą organizm monitorował we krwi stężenie aminokwasów (z białek) i kwasów tłuszczowych (z tłuszczów). Mózg wegetatywny (nieświadomy) śledził ich spadek, co wywoływało stopniowo narastające uczucie głodu — łatwe do zniesienia. Zwierzęta w naturze jedzą dopiero, gdy naprawdę są głodne.

Brak napływu glukozy nie stanowił wówczas problemu, ponieważ wątroba potrafi wytwarzać glukozę z białek, tłuszczów i węglowodanów w procesie glukoneogenezy, stabilnie zaopatrując korę nową w substrat do produkcji energii (ATP).

Mechanizm współczesny — ostry apetyt

Po przejściu na pokarmy o wysokim indeksie glikemicznym organizm zaczął śledzić przede wszystkim stężenie glukozy:

Gwałtowny napływ glukozy do krwi jest niebezpieczny, więc czuwają komórki beta trzustki, wyrzucając insulinę — tym intensywniej, im szybciej rośnie glikemia.
Tkanki „wysysają” glukozę z krwiobiegu, a jej poziom spada poniżej progu tolerowanego przez korę nową (neocortex) — główny narząd adaptacji człowieka.
Neocortex wydaje wtedy dwa rozkazy:
- Reakcja stresowa: podwzgórze wydziela kortykoliberynę → przysadka wydziela ACTH → nadnercza wydzielają glikokortykoidy i adrenalinę, które uwalniają glukozę z tkanek z powrotem do krwi. Powstaje przeciąganie liny: insulina w jedną stronę, adrenalina w drugą, aż poziom cukru się wyrówna.
- Wyrzut oreksyn: w bocznych jądrach podwzgórza znajduje się około 50 000 neuronów produkujących oreksyny (od greckiego orexis — pożądanie), czyli „hormony pożądania”.
Połączenie nieprzyjemnego spadku glukozy z wyrzutem peptydów pożądania daje ostry apetyt — przymus natychmiastowego jedzenia.

Narodziny rolnictwa i „słodkie” zaspokojenie instynktu

Wyczerpanie zasobów i wynalazek gotowania

Zgromadzenie się dużej liczby ludzi w jednym miejscu oznaczało zbyt intensywne wykorzystanie pożywienia — zjedzono wszystkie nasiona oleiste. Wokół rosła jednak obficie pszenica samopsza.

Problem: cząsteczki skrobi są bardzo słabo przyswajalne przez przewód pokarmowy człowieka. Ludzie wynaleźli więc pierwszy proces biochemiczny — podgrzewanie:

Ogrzewanie rozkłada skrobię na dekstryny — krótkie fragmenty.
Dekstryny doskonale się wchłaniają i nasycają krwiobieg glukozą.
Człowiek zaczął doświadczać nowego, wcześniej nieznanego uczucia sytości: słodkiej, miękkiej senności.

Stymulujące kontra sedatywne zaspokojenie

To kluczowe rozróżnienie całej rozmowy:

Wcześniejsze pożywienie działało stymulująco — po jedzeniu pojawiała się energia, inicjatywa do działania i uczucie zachwytu / uniesienia.
Nowe pożywienie zbożowe działało sedatywnie — dawało błogość i rozleniwienie.
Zachwyt i błogość to przeciwstawne stany: zachwyt jest potrzebny podczas aktywności, błogość podczas odpoczynku. Gdy pojawiają się „nie w porę”, wzajemnie sobie przeszkadzają.

Paradoks: lenistwo napędem cywilizacji

Przejście na sedatywny sposób zaspokajania instynktu pokarmowego stało się, paradoksalnie, motorem postępu — ludzie zostali zmuszeni do wymyślenia rolnictwa i nieustannego doskonalenia jego technik, bo popychał ich instynkt.

Gość ilustruje to obserwacją ze swojej kliniki uzależnień z czasów epidemii heroinizmu:

Osoby uzależnione od heroiny są skrajnie leniwe, bo najważniejsza jest dla nich błogość, którą daje narkotyk.
Zapytani, czy na bezludnej wyspie z odpowiednim klimatem, workami nasion maku i narzędziami rolniczymi zaczęliby je uprawiać — odpowiadali „oczywiście”, choć równie sennie.
Analogicznie człowiek zaczął uprawiać zboża. Dodatkowym czynnikiem było obfite zaopatrzenie kory nowej w energię, potrzebną do myślenia i wynalazczości. Tak narodziła się cywilizacja mezopotamska — matka współczesnej cywilizacji.

Dysforia, dopamina i mechanizmy nagrody

Doświadczenia z kliniki w Malibu

W klinice dla alkoholików i narkomanów w Malibu (północne Los Angeles) gość zetknął się z amerykańskimi pacjentami — łasuchami z nadwagą, przyzwyczajonymi do ciągłego podjadania przekąsek, orzeszków i cukierków. Zrozumiał, że to właśnie rodzi wahania nastroju.

Aby utrzymać trzeźwość, człowiek nie może doświadczać dysforii: po apetycie i zjedzeniu przez chwilę jest dobrze, a po pewnym czasie następuje pogorszenie samopoczucia. Odpowiada za to m.in. wahanie poziomu endogennych opiatów — enkefalin — w brzusznym polu nakrywki śródmózgowia, obszarze regulującym samopoczucie. Niedobór enkefaliny wytwarza dysforię, a pogorszenie nastroju jest dla wielu osób pretekstem do powrotu do nałogu.

Dwie drogi sytości w podwzgórzu

Podwzgórze łączy życie wewnętrzne organizmu z okolicznościami zewnętrznymi i dostraja chemię ciała. W jego jądrze łukowatym powstaje uczucie sytości, które może iść dwiema drogami:

Droga POMC (proopiomelanokortyna) — duży peptyd o działaniu opiatowym, syntetyzowany powoli; dlatego zdążymy się przejeść, zanim poczujemy sytość.
Droga CART (cocaine- and amphetamine-regulated transcript) — peptyd działający podobnie do amfetaminy, czyli stymulująco.

Jak działa amfetamina (i endogenny odpowiednik)

Neuron magazynuje dopaminę w zakończeniu presynaptycznym.
Impuls elektryczny wyrzuca dużą jej ilość do szczeliny synaptycznej.
Dopaminę trzeba odzyskać — inaczej byłoby jak z człowiekiem, który przepuszcza całą wypłatę pierwszego dnia i potem głoduje. Służą temu białka transportujące, wsysające dopaminę z powrotem.
Amfetamina przyłącza się do tego białka i odwraca jego działanie: zamiast wchłaniać, transporter zaczyna wyrzucać dopaminę, nasycając szczelinę synaptyczną — stąd stymulujący „haj”.

Organizm ma własny, endogenny system działający na tej samej zasadzie, choć znacznie łagodniej.

Praktyczny program żywienia stymulującego

Powstanie menu

Gość poznał francuską szefową kuchni, uczennicę Michela Montignaca, która wyszła za mąż i zamieszkała w Los Angeles. Wspólnie stworzyli menu 30 śniadań, obiadów i kolacji w duchu odżywiania stymulującego.

Reedukacja instynktu pokarmowego — procedura

Pacjenci siadali przy stole i nie rozmawiali, tylko jedli i obserwowali własne odczucia.
Gdy tylko poczuli sytość („dość”), mieli natychmiast wstać od stołu.
Przechodzili do sąsiedniego pokoju, gdzie głośno grała muzyka wczesnego rock and rolla (Jerry Lee Lewis).
Pod nadzorem personelu przez 5 minut intensywnie tańczyli.

Cel: przerwać „apetyt, który przychodzi w trakcie jedzenia” u osób z hiperinsulinizmem — te osoby przez lata słodyczy wyrobiły w sobie zdolność wyrzucania dużych porcji insuliny. Dzięki temu uczyły się czerpać z jedzenia przyjemność stymulującą. Dodatkowo w soboty pacjenci wraz z rodzinami gotowali wspólnie od południa pod okiem szefowej kuchni, a potem razem jedli.

Trwałość efektów

Po miesięcznej rehabilitacji uczestnicy wychodzili szczuplejsi i — jak gość obserwował później na spotkaniach grup samopomocy (program dwunastu kroków) — pozostawali szczupli. To odróżnia tę metodę od zwykłych diet: uczy nie tylko chudnąć, ale utrzymać szczupłość, przyzwyczajając człowieka do głodu zamiast apetytu i do stymulującego, a nie sedatywnego zaspokojenia.

Z czego składa się odżywianie stymulujące

Trzy filary

Dobrze przyswajalne, pełnowartościowe białka — o właściwej proporcji aminokwasów. Nie wszystkie białka są łatwe do strawienia: lektyny zawierają dużo proliny i kwasu glutaminowego, co blokuje pracę proteaz; skrajnym przykładem jest keratyna (paznokcie, włosy), której człowiek w ogóle nie trawi.
Błonnik pokarmowy — nie tylko celuloza. Te wielkie cząsteczki węglowodanowe działają jak ścianka, do której przyczepia się enzym proteaza, przez co jego własna częstotliwość drgań przyspiesza i trawienie białek staje się szybsze.
Przyprawy — wiele z nich hamuje utlenianie monoamin, blokując różne warianty monoaminooksydazy. Dzięki temu w organizmie pozostaje więcej amin końcowych.

Dlaczego to działa stymulująco

Końcowymi produktami trawienia białek są aminokwasy, które ulegają następnie dekarboksylacji do amin. To właśnie te aminy końcowe są substancjami stymulującymi, wywołującymi pobudzające samopoczucie i większą przyjemność z jedzenia.

Niedobór białka i „nieszczelne jelito”

Prowadzący podkreśla, że dziś obserwuje się globalny deficyt białka, odpowiadającego za wiele funkcji organizmu; dodanie błonnika poprawia jego przyswajalność.

Kluczowe jest, by białko strawiło się w jelicie cienkim i nie przeszło dalej. Jeśli trafi do jelita grubego:

karmi gnilną mikroflorę,
uszkadza nabłonek ściany jelita grubego,
powstaje zespół nieszczelnego jelita (leaky gut),
do krwi przenikają toksyny, zwłaszcza lipopolisacharyd (LPS) ze ścian bakterii Gram-ujemnych,
LPS zatruwa wątrobę, a zatruta wątroba zatruwa mózg.

Produkt Prana Food / Prana Lab

Geneza koktajlu

Bezpośrednim impulsem był sportowiec Feliks Pak — nauczyciel jogi i pierwszy mistrz kraju w surfingu, później trener. Jego drużyna wyjeżdżała na wybrzeża oceaniczne (np. Cejlon), gdzie po oczekiwaniu na odpowiednie fale odbywała bardzo wyczerpujące treningi. Poprosił o opracowanie pełnowartościowego koktajlu.

Smak jako warunek

Do prac zaproszono Daniela — człowieka, który całe życie pracował w ambasadzie francuskiej w Moskwie jako szef protokołu, doskonale znającego się na łączeniu smaków i aromatów. Chodziło o obalenie przekonania, że „zdrowe znaczy niesmaczne”.

Cechy produktu:

suchy koktajl, odpowiedni dla wegan i wegetarian,
bez produktów mlecznych, jedzenie postne,
zbudowany według opisanej zasady żywienia stymulującego.

Zastrzeżenie: nie ma listy uniwersalnej

Zapytany o listę „3–5 produktów dla długowieczności”, gość odmawia jej podania. Powód: każdy z nas jest inny immunologicznie, m.in. za sprawą glikokaliksu wyściełającego powierzchnię nabłonka jelita. Każdy musi indywidualnie dobrać dietę tak, by nie doprowadzić do nieszczelnego jelita, gdy niedotrawione struktury przenikają między rozsuniętymi komórkami nabłonka na „terytorium organizmu”, gdzie czekają komórki odpornościowe reagujące stanem zapalnym.

Miażdżyca: mechanizm i sposób jej cofnięcia

Tlenek azotu i śródbłonek

Punktem wyjścia była praca fizjologów ze Stanfordu o powstawaniu blaszek cholesterolowych:

Na śródbłonku naczyń znajduje się ogromna liczba enzymów — syntaz tlenku azotu (eNOS).
Syntetyzują one rodnik NO z atomu tlenu i atomu azotu. Tlen dostarcza hemoglobina, azot pobierany jest z aminokwasu argininy.
NO trafia do warstwy mięśni gładkich, która rozkurcza się, a potem kurczy — powstaje czynność propulsyjna tętnic, przepychająca krew.

Co psuje się z wiekiem

Rośnie stężenie asymetrycznej dimetyloargininy (ADMA) — antagonisty argininy, powstającej z rozpadu białek.
Nerki radzą sobie z jej wydalaniem coraz gorzej, więc im człowiek starszy, tym więcej ADMA.
ADMA osiada na syntazie NO i blokuje pobieranie azotu z argininy. Enzym zaczyna wtedy produkować rodniki tlenowe zamiast NO.

Pożar na morzu — powstawanie blaszki

Śródbłonek przepuszcza do wnętrza ściany lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) — białkowe kropelki tworzone w wątrobie, by zaopatrzyć w energię mięśnie gładkie tętnic.
Tam spotykają je rodniki tlenowe i zaczyna się utlenianie tłuszczów.
Proces przypomina pożar dawnej drewnianej floty: podpalony jeden okręt roznosi ogień na wszystkie pozostałe.
Na straży stoją makrofagi z receptorami zmiatającymi (scavenger), które wychwytują „podpalone stateczki”, wchłaniają je i same giną, zmieniając się w komórki piankowate.
Komórki piankowate osadzają się na wewnętrznej ścianie śródbłonka, a następnie ulegają zwapnieniu — tak powstaje blaszka miażdżycowa, kojarzona ze „złym cholesterolem”.

Rozwiązanie: granat i kakao

Badacze nie tylko opisali mechanizm, ale opracowali żywienie zdolne nie tylko zahamować proces, ale wręcz oczyścić tętnice. Jest to kombinacja flawonoidów granatu i flawonoidów czekolady (ziaren kakaowca) — dobra wiadomość dla łasuchów.

Sposób działania:

Kakao zawiera dużo argininy, która podnosi jej stężenie i przeciwdziała asymetrycznej dimetyloargininie.
Flawonoidy kakao spowalniają enzymy przekształcające argininę — dzięki temu jest jej więcej; są więc jednocześnie źródłem argininy i ochroną przed jej utlenianiem.
Flawonoidy granatu pobudzają syntezę syntazy NO — enzymu jest więcej i jest lepiej zaopatrzony w atomy, dzięki czemu cały proces znów działa prawidłowo.

Badanie kliniczne

Amerykańscy badacze podzielili uczestników z ocenioną wcześniej drożnością tętnic udowych i szyjnych na dwie grupy: jedna otrzymywała kapsułki z ekstraktem granatu i kakao, druga placebo. Po pół roku ponownie zmierzono drożność naczyń. W grupie placebo przepływ się pogorszył, natomiast u osób przyjmujących ekstrakty drożność tętnic nie tylko przestała się pogarszać, ale wręcz poprawiła.

Autorskie czekoladki

Jak powstały

Gość uznał, że skoro wszystkie składniki są jadalne, można z nich zrobić czekoladki. W tym celu:

Znalazł około 200 km od miejsca zamieszkania firmę czekoladniczą założoną przez dwóch braci — latyfundystów z Wenezueli.
Zapłacił 300 dolarów za warsztaty czekoladziarskie dla ciekawskich amatorów (uczestniczyło w nich około 30 osób).
Uczestnicy wspólnie wytworzyli górę trufli — każdy dostał pudełko do domu, resztę firma sprzedała w swoim butiku.
Zdobytą umiejętność wykorzystał do stworzenia własnej receptury, wcześniej gruntownie przestudiowawszy literaturę biochemiczną.

Cztery komponenty

Ekstrakt (koncentrat) z granatu — bez dodatku cukru, nie „narsharab”, lecz czysty zagęszczony sok.
Gorzka czekolada — 80% proszku kakaowego i 20% masła kakaowego.
Czarny pieprz.
Wanilia.

Dlaczego 72% kakao to granica

Gość powołuje się na badania Michela Montignaca nad indeksem glikemicznym: jeśli czekolada zawiera co najmniej 72% kakao, to nawet cukier w pozostałej części nie sprawi, że indeks glikemiczny przekroczy ok. 30–35. Indeks glikemiczny to miara szybkości nasycania krwiobiegu glukozą — trzustka reaguje nie tylko na ilość glukozy, ale i na tempo jej narastania.

Fenyloetyloamina, pieprz i bariera krew–mózg

Czekolada zawiera fenyloetyloaminę — endogenny stymulator, który mózg sam produkuje np. u sportowców po dobrym treningu, dając uczucie cielesnej radości i zachwytu.
Problem: fenyloetyloamina słabo pokonuje barierę wątrobową (wszystko, co zjedzone, spływa krążeniem wrotnym do wątroby i tam ulega przemianie) oraz barierę krew–mózg.
Rozwiązaniem jest czarny pieprz, zawierający piperynę, która:
- hamuje enzymy wątrobowe przekształcające fenyloetyloaminę,
- otwiera „wrota” bariery krew–mózg, umożliwiając jej przenikanie do mózgu.
Mechanizm działania fenyloetyloaminy jest podobny do amfetaminy — odwraca transportery wychwytu zwrotnego dopaminy. Efekt czekolady jest jednak znacznie słabszy, bezpieczny i nieuzależniający.

Wanilia i teobromina

Wanilina jest metabolitem dopaminy (dopamina przekształca się m.in. w kwas homowanilinowy). W mózgu istnieją receptory waniloidowe (siedem podsystemów), które reagują na wanilinę i nasilają napływ dopaminy z brzusznego pola nakrywki.
Teobromina zawarta w kakao zwiększa ekspresję receptorów dopaminowych D2, czyli podnosi wrażliwość na dopaminę.

Współpracownicy gościa, spędzający godziny za kierownicą w korkach, zjadają taką czekoladkę, gdy poczują senność — uwaga natychmiast się wyostrza.

Podwójne działanie

Czekoladki łączą dwa efekty synergiczne:

przeciwmiażdżycowy (granat + kakao),
stymulujący (fenyloetyloamina, wanilina, teobromina, piperyna).

Nie są przy tym słodkie w klasycznym sensie — nie zawierają dodanego cukru, słodycz pochodzi wyłącznie z koncentratu granatu, dając smak gorzko-kwaśno-słodki. Dzięki niskiemu indeksowi glikemicznemu mogą być odpowiednie także dla osób z cukrzycą i insulinoopornością.

Przypadek starszego biofizyka: cofnięcie miażdżycy

Gość nie dysponował środkami na własne badanie kliniczne, ale opisuje pojedynczy, dobrze udokumentowany przypadek:

Starszy biofizyk, słuchacz jego wykładu, postanowił sprawdzić metodę na sobie.
Wraz z zaprzyjaźnionym lekarzem zajmującym się ultrasonograficzną oceną drożności naczyń zbadali całe łożysko tętnicze, zlokalizowali wszystkie blaszki i zapisali długość, szerokość i głębokość każdej z nich.
Zaczął jeść jedną dużą czekoladkę dziennie — dawkę odpowiadającą ilości substancji czynnych z kapsułek w amerykańskim badaniu.
Gdy czekoladki się skończyły (a ich zdobycie było trudne), przeszedł na prostszą wersję: świeżo wyciskany sok z granatu mieszany z 80-procentową gorzką czekoladą.
Po roku wrócił do tego samego lekarza i badania na tym samym aparacie — nie stwierdzono ani jednej blaszki miażdżycowej.
Trzy lata później przyszedł osobiście podziękować.

Wniosek praktyczny: kluczowa jest regularność i wystarczająca ilość substancji czynnych.

Mleko — za i przeciw

Kazeina A1 vs A2

Mleko północnych ras krów (umownie „niemieckich”) zawiera kazeinę, która podczas trawienia rozkłada się na peptydy zwane kazomorfinami — wpływają one na nastrój i często wywołują zespół nieszczelnego jelita.
W USA gość kupuje mleko oznaczone dużą literą A2 — to białko nie przekształca się w kazomorfinę i pochodzi od innych ras krów. Wiele osób z nietolerancją zwykłego mleka pilnuje tego oznaczenia.
Mleko A2 pojawiło się także w rosyjskiej sieci detalicznej.

Laktoza i mikrobiom

Laktozy nie wszyscy potrafią trawić, a z wiekiem mleko wywołuje coraz więcej wzdęć, ponieważ zmienia się mikrobiom jelita grubego. Warto odróżnić laktozę od laktulozy — jej izomeru, który jest zarówno dobrym prebiotykiem, jak i lekiem dla jelita grubego.

Mleko a przybieranie na wadze

Fruktoza powstająca w wyniku trawienia mleka pobudza wątrobę do syntezy palmitynianu i lipoprotein o niskiej gęstości — organizm sam wytwarza odpowiednik oleju palmowego.
Białka serwatkowe (nie kazeina, lecz serwatka) zawierają duże ilości aminokwasów rozgałęzionych (BCAA) — leucyny, izoleucyny i waliny. Działają one podobnie do glukozy: zmuszają trzustkę do wyrzutu insuliny.
- U sportowca to korzystne — pod wpływem insuliny mięśnie stają się większe i silniejsze (dlatego kupuje się suchą odżywkę serwatkową z BCAA).
- U osoby nietrenującej ta sama insulina każe wątrobie tworzyć tłuszcz.

Praktyczny wniosek: osoby zmagające się z nadwagą, które nie mogą schudnąć mimo starań, powinny sprawdzić, czy nie spożywają zbyt dużo nabiału — a jeśli tak, koniecznie połączyć to z regularnym treningiem.

Mleko homogenizowane a dna moczanowa

Na czym polega problem:

Mleko to mieszanina fazy wodnej i tłuszczowej. Stojąc, rozwarstwia się, a białka jełczeją (stąd zsiadłe mleko).
Aby przedłużyć trwałość, opracowano homogenizację — bardzo intensywne ubijanie mleka pod wysokim ciśnieniem przez drobne otwory.
Powstają wtedy liposomy: mikroskopijne kropelki, w których białka są schowane wewnątrz tłuszczowej otoczki (obrazowo: balonik, którego „gumką” jest tłuszcz, a wnętrzem — woda z białkami).

Skutek dla organizmu: takie mleko nie wchłania się jak zwykłe białko. Kropelki trafiają do układu limfatycznego, tam się otwierają i uwalniają białka mleka bezpośrednio do krwiobiegu — omijając normalne trawienie. Wśród nich jest krowi enzym oksydaza ksantynowa, która wytwarza kwas moczowy. Rośnie jego stężenie we krwi i moczu, a w stawach odkładają się kryształy — czyli dna moczanowa (podagra).

Elegancki dowód z Danii. Hipoteza była mocno kwestionowana. Rozstrzygnięto ją w duńskim instytucie naukowym (Dania nie stosuje mleka homogenizowanego):

Oksydaza ksantynowa zawiera w kofermencie pierwiastek molibden.
Zgromadzono dużą ilość rzadkiego, nieradioaktywnego izotopu molibdenu.
Rozsypano go w glebie, na której wyhodowano trawę.
Trawą karmiono krowy, a ich mleko podano ochotnikom.
We krwi ochotników wykryto ten rzadki izotop molibdenu — dowód, że krowi enzym rzeczywiście przenika do krwiobiegu.

Ochrona: ekstrakt z selera. Bezpiecznym środkiem przeciw dnie moczanowej (niezależnie od jej przyczyny) jest ekstrakt z nasion selera, bogaty w 3-n-butyloftalid (3nB). Dostępne są suplementy typu celery seed extract 85% 3nB. Substancja ta jest inhibitorem oksydazy ksantynowej — działa skutecznie i całkowicie bezpiecznie.

GLP-1 i metaboliczny „adekwatny kostur”

Wskutek nietolerancji pokarmowych z czasem zużywa się nabłonek jelita zawierający komórki produkujące glukagonopodobny peptyd 1 (GLP-1) — kluczowy dla regulacji gospodarki węglowodanowej. Z wiekiem i wraz z postępem patologii GLP-1 jest coraz mniej, co prowadzi do zaburzeń metabolizmu węglowodanów.

Powstały leki odtwarzające działanie GLP-1, bardzo popularne w USA; w Rosji zaczęła je wytwarzać firma Geropharm.
Efekty: zmniejszenie apetytu, spadek insulinooporności, przeciwdziałanie zespołowi metabolicznemu, a więc i cukrzycy typu 2.
Preparat jest bezpieczny, ale bardzo drogi. Gość nazywa go „adekwatnym kosturem” — pomocą, a nie zamiennikiem zdrowego odżywiania.

Rekomendacje końcowe i przykłady praktyczne

Główna rada

Gość poleca odżywianie stymulujące — produkty hipoalergiczne, zawierające wszystko, czego potrzebuje człowiek, sprzedawane pod marką Prana Food / Prana Lab, dostępne przez internetowe platformy sprzedażowe. Podkreśla, że są jednocześnie smaczne i zdrowe, a można się nimi odżywiać na stałe.

Trzy historie użytkowników

Krewny gościa zrzucił dzięki tym produktom 30 kg nadwagi w pół roku, odżywiając się wyłącznie nimi.
**